Οι τοξικοί άνθρωποι σε γερνούν πιο γρήγορα, σύμφωνα με νέα μελέτη

Η φιλία, η οικογένεια και η κοινωνική υποστήριξη συνδέονται συχνά με μεγαλύτερη ευεξία και μακροζωία. Ωστόσο, μια νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύεται στο PNAS δείχνει ότι δεν έχουν όλες οι σχέσεις θετική επίδραση. Αντίθετα, ορισμένοι άνθρωποι στο περιβάλλον μας μπορεί να λειτουργούν ως πηγή συνεχούς άγχους, επηρεάζοντας όχι μόνο τη διάθεσή μας αλλά και τον τρόπο με τον οποίο γερνά ο οργανισμός.

Οι ερευνητές υιοθέτησαν τον όρο «hasslers» για να περιγράψουν άτομα με τα οποία οι σχέσεις χαρακτηρίζονται από ένταση, εχθρότητα ή υπερβολικές απαιτήσεις. Πρόκειται για ανθρώπους που κάνουν την καθημερινότητα πιο δύσκολη: συγγενείς που προκαλούν συνεχώς συγκρούσεις, φίλους που απορροφούν όλη την ενέργεια των άλλων ή γνωστούς που δημιουργούν πίεση και αρνητικά συναισθήματα σε κάθε επαφή. 

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Για να εξετάσουν πόσο επηρεάζουν αυτές οι αρνητικές κοινωνικές επαφές τον οργανισμό, ερευνητές από τις Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν μελέτη σε περισσότερους από 2.000 ανθρώπους ηλικίας από 18 έως 103 ετών. Οι συμμετέχοντες απάντησαν σε ερωτήσεις για την κοινωνική τους ζωή και το δίκτυο ανθρώπων γύρω τους. Κατά μέσο όρο, οι περισσότεροι δήλωσαν ότι έχουν περίπου πέντε άτομα στον στενό κοινωνικό τους κύκλο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ο αριθμός έφτανε τα 25 άτομα.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι περίπου τρεις στους δέκα θεωρούσαν «hassler» τουλάχιστον ένα άτομο στο περιβάλλον τους, ενώ περίπου το 10% έκανε λόγο για δύο ή περισσότερες τέτοιες επαφές.  Με άλλα λόγια, οι δύσκολες κοινωνικές σχέσεις φαίνεται να είναι αρκετά συχνό φαινόμενο και όχι απλώς μια σπάνια εξαίρεση.

Πώς οι επιστήμονες μέτρησαν τη βιολογική ηλικία

Για να εξετάσουν αν υπάρχει συσχετισμός με τη διαδικασία γήρανσης, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν σύγχρονες βιολογικές μεθόδους μέτρησης. Συγκεκριμένα, ανέλυσαν δείκτες που επιτρέπουν την εκτίμηση της λεγόμενης «βιολογικής ηλικίας» — δηλαδή πόσο γηρασμένος φαίνεται ο οργανισμός σε κυτταρικό επίπεδο σε σύγκριση με την πραγματική ηλικία ενός ανθρώπου.

Μία από τις τεχνικές βασίζεται σε αλλαγές στο DNA, γνωστές ως μεθυλίωση. Πρόκειται για μικρές χημικές τροποποιήσεις που δεν αλλάζουν την ίδια τη γενετική πληροφορία, αλλά επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα «διαβάζουν» τα γονίδια. Η συσσώρευση τέτοιων αλλαγών συνδέεται στενά με τη διαδικασία της γήρανσης και χρησιμοποιείται πλέον από την επιστήμη ως ένας αξιόπιστος βιοδείκτης.

Η ανάλυση αποκάλυψε μια αξιοσημείωτη σύνδεση: όσο περισσότερα «δύσκολα» άτομα ανέφεραν οι συμμετέχοντες στη ζωή τους, τόσο πιο γρήγορα φαίνεται να γερνά ο οργανισμός τους. Κάθε τέτοια σχέση συνδέθηκε με αύξηση περίπου 1,5% στον ρυθμό βιολογικής γήρανσης. Σε βάθος δεκαετίας, αυτό μεταφράζεται σε περίπου δύο επιπλέον μήνες γήρανσης για κάθε άτομο που προκαλεί ένταση στο κοινωνικό περιβάλλον.

Αν συγκριθούν άτομα με την ίδια χρονολογική ηλικία, η παρουσία ενός επιπλέον «hassler» συνδέθηκε κατά μέσο όρο με περίπου εννέα μήνες μεγαλύτερη βιολογική ηλικία. Παράλληλα, όσοι δήλωναν ότι έχουν περισσότερες τέτοιες σχέσεις ανέφεραν και χειρότερη κατάσταση υγείας σε διάφορους δείκτες, τόσο ψυχικούς όσο και σωματικούς.

Η σημασία της ποιότητας των κοινωνικών σχέσεων

Μέχρι σήμερα, η επιστημονική συζήτηση επικεντρωνόταν κυρίως στους κινδύνους της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης. Η νέα έρευνα δείχνει ότι το θέμα είναι πιο σύνθετο: δεν έχει σημασία μόνο πόσες κοινωνικές σχέσεις έχουμε, αλλά και ποια είναι η ποιότητά τους. Ένα μικρότερο αλλά υποστηρικτικό κοινωνικό δίκτυο μπορεί τελικά να είναι πολύ πιο ωφέλιμο από ένα μεγάλο δίκτυο γεμάτο εντάσεις.